Xix. Yüzyıl İstanbulu Bir İngiliz Seyyahının İzlenimleri

Genç sosyolog Elif Süreyya Genç, kitabinda, Ingiliz seyyah Charles White’in simdiye dek ihmal edilmis olan üç ciltlik kapsamli Istanbul seyahatnamesindeki bilgileri yeniden gün isigina çikariyor ve genis bir çerçevede degerlendiriyor. On dokuzuncu yüzyil öncesindeki Batili seyyahlarin metinleri daha ziyade ülke yönetimi hakkindadir. Buna karsilik, Ingiliz seyyah White’in Istanbul’un sosyal hayatini ele alan bu kitabi, on dokuzuncu yüzyilda Batililar açisindan Türkiye’de günlük yasamin nasil isledigini anlamanin ve açiklamanin önemli hale geldigini göstermektedir. Osmanli’nin on dokuzuncu yüzyildaki gündelik yasami hakkinda önemli bilgiler vermesine ragmen, White’in kitabinin bu konuda sonradan yapilan çalismalarda kaynak olarak pek fazla kullanilmadigi görülmektedir. Halbuki ilk kez 1845’te yayinlanan bu eser, o zamanlar bir yil içinde ikinci baskiyi yapacak kadar ilgi çekmistir. Hatta Ingiltere’de ilk yayinlanmasindan kisa bir süre sonra Almancaya da tercüme edilmistir. Kitabin esas malzemesi Istanbul’da gündelik yasamin örgütlenme biçimini yansitan esnaf iliskileri ve çarsi-pazar hayatidir. Bu açidan kitap kendi konusunda ilk kitaplardan biridir. White, üç ciltlik eserinin samimi ve zahmetli bir çalismanin ürünü oldugunu; kitabini yazarken kendisinin dikkatli gözlemlerinin ve muhakemesinin yani sira en iyi yerel otorite dedigi, bilgili ve iyi egitimli Türklerin, dogruyu söylediklerinden emin oldugu reayanin ve Frenk ahalinin sözlü ve yazili ifadelerinden de faydalandigini belirtmektedir. Ingiliz elçiliginin bigi kaynaklarindan da faydalandigi görülmektedir. Istanbul’un on dokuzuncu yüzyildaki gündelik yasami hakkinda detayli gözlemler içeren bu seyahatname, ayni zamanda Ingilizlerin Osmanli politikasini anlamak için de son derece önemli bir kaynaktir.