Şirvan Şah Ve Şema'il Banu Hikayesi

Sözlü ve yazili kültür arasinda sürekli bir alis-veris bulunmaktadir. Bu, hikâye geleneginde de görülmektedir. Klasik Türk edebiyatinda hikâye gelenegi baslangiçta Farsça ve Arapçadan yapilan tercümeler veya adaptasyonlar yoluyla ortaya çikmis, daha sonra bu üslup etrafinda gelisen telif eserler meydana getirilmistir. Halk tarafindan begenilen bazi eserlerin zamanla sözlü kültürün bir parçasi olduklari da görülmektedir. Bu durum iki kültür arasindaki etkilesimin göstergesidir. Sirvan Sah ve Semail Banu hikâyesi de klasik Türk edebiyati muhitinde tercüme edilmis eserlerden biridir. Bekâyi tarafindan Farsçadan çevrilen eser, 1574’te Sehzade Murad (III. Murad)’a sunulmustur. Eserin bilinen sekiz nüshasi vardir. Incelemeye altisi dâhil edilmistir. Bunlar XVIII. ve XIX. yüzyillarda müstensihler tarafindan kopya edilen metinlerdir. Nüshalar, yazari bilinen bir eserin kopyalari olmalarina ragmen birbirlerinin aynisi degildir. Bu çalismada, müstensihler tarafindan çogaltilan bir metnin, tipki sözlü kültürde gelisen halk hikâyelerindeki gibi, es veya benzer metinlerinin olustugu, yazar veya kopya edenlerin begenileriyle hikâyenin içerisine halk bilimine ait unsurlarin ciddi oranda yerlestirildigi ve böylelikle yeni eserlerin meydana getirildigi tezinden yola çikilmistir. Incelemede, Sirvan Sah ve Semail Banu hikâyesinin klasik Türk edebiyati ile halk bilimi basliklarinda ele alinmasi, alanlar arasindaki siniri keskinlestirmek amaciyla yapilmamistir. Çalisma, edebiyatin ortak bir zevkten ortaya çiktigi, sözlü ve yazili kültür arasinda benzer özelliklerin bulundugu düsüncesiyle hazirlanmistir. Çalisma giris ile dört bölümden olusmaktadir. Giriste arastirmanin amaci ve nüsha okumada uygulanan yöntemin sinirlari belirlendikten sonra Sirvan Sah ve Semail Banu hikâyesinin nüshalari, hikâye üzerine yapilan arastirmalar, hikâyenin kaynagi ve klasik Türk edebiyati ile halk edebiyatinda hikâyenin tanimi, tasnifi ve diger özellikleri hakkinda bilgi verilmistir. Birinci bölümde Sirvan Sah ve Semail Banu hikâyesinin yazari Iznikli Bekâyi’nin hayati, edebi sahsiyeti ve eserleri üzerinde durulmustur. Ikinci bölümde Sirvan Sah ve Semail Banu hikâyesinin sekil ve muhtevasi klasik Türk edebiyatindaki mesneviler ve mensur hikâyelerin özellikleri dikkate alinarak incelenmistir. Çalismada üçüncü bölüm hikâyenin halk bilimi unsurlarina ayrilmistir. Bu kisimda önce hikâyenin sahis kadrosu tanitilmis, zaman-mekân ve kisi iliskisi üzerinde durulmustur. Daha sonra ulasilan alti nüsha dikkate alinarak Sirvan Sah ve Semail Banu’nun epizotlari, motifleri, siirleri, söz kaliplari, arasözleri ile diger halk edebiyati unsurlari hakkinda bilgi verilmistir. Ayrica bu bölümde hikâyedeki geçis merasimleri, halk eglenceleri ve halk hekimligi uygulamalari Türk kültüründeki örnekleriyle mukayese edilmistir. Dördüncü bölüm Sirvan Sah ve Semail Banu hikâyesinin Agâh Sirri Levend (ASL) nüshasina ait metninden olusmaktadir. Çalisma sonuç, kaynaklar, sözlük ve dizinle sona ermektedir. Ekler kisminda ise ASL nüshasinin tipkibasimi yer almaktadir