TÜKENDİ
Türk edebiyatinin “ilk tiyatro eseri”
MÜSTAK BEY: Hele bu aksam güvey giriyorum ya, bereket versin ki bugün nikâhim kiyildi yoksa ask telasimdan az kaldi nikâhsiz güvey girecektim.
HIKMET EFENDI: Hiç öyle sey olur mu?
MÜSTAK BEY: Niye olmaz! Buna âsik evlenmesi derler.
Tanzimat dönemi sanatçisi Ibrahim Sinasi tarafindan kaleme alinan Sair Evlenmesi, Türk edebiyatinda “ilk tiyatro eseri” olarak kabul edilir. Oyun ilk özel gazete olarak geçen Tercüman-i Ahval’de 1860 yilinda yayinlanmistir. Bu eserde Sinasi görücü usulüyle evliligi mizah yoluyla kaleme alir. Parasiz ve genç bir sair olan oyunun bas kahramani Müstak Bey, eserde Kumru Hanim adinda bir kizi sever ve nikâhlanir ancak dügün gecesi karsisina yasli ve kambur olan ablasi Sakine Hanim’i çikarirlar ve her sey alt üst olur.
.
Sinasi
Ibrahim Sinasi, 5 Agustos 1826’da Istanbul’da dogdu. Topçu yüzbasisi olan babasi Mehmet Aga, 1829’da Osmanli-Rus Savasi sirasinda vurularak sehit olunca, annesi onu yakinlarinin destegiyle büyüttü. Sinasi, ilkögretimini Mahalle Sibyan Mektebi’nde ve Fevziye Okulu’nda tamamladiktan sonra Tophane Müsiriyeti Mektubî Kalemi’ne kâtip adayi olarak girdi. Burada görevli memurlardan Ibrahim Efendi’den Arapça ve Farsça ögrendi. Ayni kalemde görevli eski adi Chateauneuf olan Resat Bey’den Fransizca dersi aldi. Bu görevindeki çaliskanligi ve basarisi nedeniyle, önce memurluk sonra hulefalik derecesine yükseltildi. 1849’da bilgisini artirmasi için devlet tarafindan Paris’e gönderildi. Burada edebiyat ve dil konularindaki çalismalarini sürdürdü. Oryantalist De Sacy Ailesi ile dostluk kurdu. Ernest Renan’la tanisti, Lamartine’in toplantilarini izledi. Oryantalist Pavet de Courteille’e çalismalarinda yardim etti. Dilbilimci Littre ile tanisti. 1851’de Societe Asiatique’e üye seçildi. Bu hayatinda edindigi izlenimler onun edebî ve düsünce yasantisini da sekillendirmistir.
1854’te Paris dönüsünde bir süre Tophane Kalemi’nde çalisti. Daha sonra Meclis-i Maarif Üyeligi’ne atandi. Encümen-i Danis’te (ilimler akademisi) görev yapti. Onu koruyan ve himaye eden Sadrazam Mustafa Resit Pasa’nin görevinden ayrilmasi üzerine üyelikten çikarildi. Resit Pasa,1857’de yeniden sadrazam olunca, Sinasi de eski görevine döndü.
1860’ta Agâh Efendi ile birlikte Tercüman-i Ahvâl gazetesini çikardi. Devlet islerini elestirmesi ve Sultan Abdülaziz’e karsi girisilen eylemin düzenleyicilerinin yaninda yer almasi nedeniyle 1863’te Meclis-i Maarif’teki görevine son verildi. Gazeteyi Namik Kemal’e birakarak, 1865’te Fransa’ya gitti. Orada sözlük çalismalarina yöneldi.
Societe Asiatique üyeligi’nden ayrildi... 1867’de Istanbul’a döndü. Kisa bir süre sonra yeniden Paris’e gitti. Burada kaldigi iki yila yakin sürede, Fransa Milli Kütüphanesi’nde arastirmalar yapti. 1869’da Istanbul’a dönünce bir matbaa açti ve eserlerinin basimiyla ugrasmaya basladi. Kisa bir süre sonra da 13 Eylül 1871’de beyin tümöründen öldü.
Sinasi, Bati, özellikle de Fransiz kültürü etkisinde eserler verdi. Ülkenin, Bati örnek alinarak egitim alaninda uygulanacak radikal yöntemlerle gelisebilecegini savundu. Bati’yi hatta Fransizcadan aktarma eserleri tek çözüm olarak gördü. Bu amaçla yazarliginda çok yönlü bir çaba içine girdi. Gazete çikardi, makale, siir ve oyun yazdi, sözlük çalismalari yapti. Tanzimat’la baslayan Batililasma hareketinin öncülerinden biri olarak dil, edebiyat ve düsünce hayatinin degismesinde etkili oldu.
Düz yazilarinda sade bir dil kullanmistir. Dildeki yalinlasma çabasini, edebiyat ve tiyatro alanlarindaki eserleriyle desteklemistir. Bati siirini tanitma, yeni siir biçimlerini edebiyata getirme amaciyla Fransiz klasik sairlerinden tercümeler yapmistir.
Sinasi, Fransiz sairlerinden manzum olarak yaptigi ilk ve basit tercümeleri, 1858’de Tercüme-i Manzume adiyla yayimladi. Bunlar, Bati siiri hakkinda Türk okuyucusuna ilk bilgiyi veren çok küçük denemelerdi. Sinasi, bu denemelerden önce sekil bakimindan degilse de anlayis bakimindan Divan siirinden tamamiyla farkli denemeler yapmi