Pir I Türkistan'ın Metafor Dünyası

“Her milletin kendi degerlerinin olusmasina/gelismesine katki saglayan aydinlari, sanatçilari, siyaset, bilim, fikir ve din adamlari… vardir. Onlar ortaya koyduklari eserleri ve düsünceleriyle içine dogduklari toplumlarin yani sira evrensel anlamda da bireylerin ortak degerler etrafinda bütünlesmesine vesile olurlar. Dante'yi hesaba katmadan Italyan edebiyat ve kültürünü anlamak/anlatmak nasil mümkün degilse Sheakspeare olmadan Ingiliz Dili ve kültürü, Goethe olmadan da Alman Dili ve kültürü… hakkinda konusmak mümkün degildir. Bu cümleden olarak Türk kültürünün mümtaz simâlarindan ve insanligin sansi olan Ahmet Yesevî'yi anlamadan da Türk Dili, kültürü, inanç dünyasi ve kimligi üzerinde akil yürütmenin mümkün olmadigi ortadadir. Ahmet Yesevî'nin düsüncesi, eserleri, ögrencileri ve takipçileriyle Türk-Islam düsüncesini hazmetmis, benliginde yogurmus Müslüman Türk kimliginin olusmasindaki essiz katkilari ve anahtar rolü tartisilmazdir. Divan-i Hikmet en yüce özelliklerinden biri olan sadelik içinde sürekli dogrulari tekrarlayarak kisiyi kamil insan olma yönünde harekete geçirmek amaciyla yazilmistir. Abdullah Kök'ün tecessüsle tespit edip inceledigi metaforlarin sayica fazlalik ve çesitliligi dikkate alindiginda Divan-i Hikmet'in önceledigi insan hayatinin iki dünyada da huzura kavusmasi için ele aldigi degerlere sinir çizmenin, eksiksiz bir yorumunu yapmanin mümkün olmadigi görülmektedir. Eserin metaforlar dünyasi akilci bir temel ve yetkin karsilastirmalarla incelendiginde Ahmet Yesevî'nin yalniz yasli bir millet olan Türklerin kültürüne degil, evrensel kültüre olan katkilari da anlasilmis olacaktir; Onun miras biraktigi eserinin içindeki ahlak ve yasama anlayisi sadece bizlerin degil, çagdas insanin da ihtiyaci olan ahlak ve yasama anlayisidir. Hangi inanca ve milliyete mensup olursa olsun, Yesevî'ye kulak verenlerin daha sagduyulu, daha mutlu, daha ahlakli, daha bariscil, ve her türlü zorbaliga karsi daha cesur olacagindan kim süphe edebilir? Ve birçok bakimdan içten içe yozlasmis, zehirlenmis insanligin arinmak için Yesevî ögretisine ihtiyaci oldugunu kim reddedebilir?”