Oklama Yöntemiyle Türkçenin Yapısal İşlevsel Söz Dizimi

Çagdas dil biliminin kurucusu kabul edilen Isviçreli dâhi bilgin Ferdinand de Saussure dili bir sistem olarak tanimlar. Bir sistem, az çok karmasik bir bütünü ve varlik sebebini islevlerin belirledigi bir iliskiler agini öngörür. Böylece XX. yüzyil dil biliminde, filolojik arastirmalar, karsilastirmali dil bilgisi ve dil akrabaliklarini aydinlatmaya yönelik genetik teoriler eski önemini kaybetmis; dil sistemini aydinlatacak yapisalci yaklasimlar ön plana çikmistir. Yapisalci yaklasimin en önemli çalisma alani ise söz dizimi olmustur. Haber tasima/aktarma islemi sirasinda, en küçük anlamli birimden en küçük yargili birime varincaya kadar dil sistemini olusturan eklemli unsurlarin nasil islediginin belirlenmesidir bu. Türk dilciligi ise uzun bir süre Bati’daki dil bilimi çalismalarina kayitsiz kalmis, ancak 1970’lerden sonra -özellikle Bati filolojisi uzmanlari arasinda- bu alanda çalisan tek tük arastirmaciya rol vermistir.Bu arastirmacilarin Türkoloji sahasindaki ilk temsilcilerinden biri de Prof. Dr. Efrasiyap Gemalmaz’dir. Efrasiyap Gemalmaz ilk olarak 1968 yilinda Fransa’da tanistigi çagdas yapisalci anlayis ve yöntemleri Türkçeye uygulamis; bunu yaparken de motamot bir adaptasyon yerine, sahip oldugu yetkin matematik, elektronik ve bilgisayar programciligi bilgileriyle takviye etme yoluna gitmistir. Onun bu alandaki basarisinin en somut mahsulü ise bir yandan söz dizimindeki belli basli yapisalci anlayis ve yöntemlere yaslanan, bir yandan da kimi orijinal yaklasimlar içeren oklama yöntemidir. Efrasiyap Gemalmaz Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyati Bölümünde verdigi lisans ve lisans üstü derslerde otuz yili askin bir süre bu yöntemin hem uygulayiciligini hem teorisyenligini yapmis; yaptirdigi lisan üstü tezlerle yapisal-islevsel söz dizimi sahasinda önemli uzmanlarin yetismesine vesile olmustur.Iste bu kitap, Türkçenin söz diziminde yapi ve islevi dikkate alan söz konusu yöntem ve yaklasimlari tanitmayi amaçlamaktadir. Kitap, geneli itibariyla, ögrencisi olmakla bahtiyar oldugum Prof. Dr. Efrasiyap Gemalmaz’in ders notlarina ve çalismalarina dayanmaktadir. Ancak az da olsa kendi çalismalarimiz ve zaman içinde ortaya çikan farkli görüslerimize de yer verilmistir. Esasen yarim asra yakin bir uygulama geçmisine ragmen bu alanda kitap hacminde derli toplu bir kaynak yoktu. Gerek ögrencilerimiz, gerek oklama yöntemini duyup merak edenler, konulari her yönüyle ele alan bir kaynagin eksikliginden yakiniyordu. Umulur ki bu kitapla o ihtiyaç giderilmisolur. Bunun yani sira basta Türkoloji olmak üzere, filoloji ve dil bilimi alaninda çalisan, ögrenim gören herkesin bu kitaptan -hem söz dizimi hem sekil bilgisi konularinda- yararlanabilecegini saniyoruz.