Ma'lümat I Ahlakıyye Ve Medeniyye

Islâm halîfeleri en büyük âlimleri, san’atkârlari dünyânin her tarafindan saraylarina celbederlerdi. Bi’l-hâssa “El-Me’mûn” zamâninda ulemâ vatanin en kiymetdâr bir sermâyesi, bâ’is-i iftihâri olmusdu. Bagdad’da, Endülüs’de halîfeler sik sik ulemâyi ziyâret eder ve ellerini öperlerdi. Hulâsa, ilm ü fenn, san’at ve edebiyât i’tibâriyla Araplarin kat’ etdigi mesâfe-i irfân cidden pek büyükdür. Dokuzuncu ve onuncu asirlarda medeniyet-i Islâmiyye en yüksek bir dereceye vâsil olmus iken, Avrupa’da zâdegân okuma yazma bilmemekle iftihâr ederlerdi. Islâmiyetin terakkî muhibbi, medeniyet hâmisi bir dîn oldugunu garbin munsif muharrirleri de tasdîk etmekdedir. Islâm medeniyetini iyiden iyiye tetebbu’ etmis olan hakîm-i sehr (Gustave Le Bon): “Kur’an-i Kerîm’in efkâr-i hürriyetet-perverâneyi [hürriyet-perverâneyi] câmi’ oldugunu ve Islâmiyetin kesfiyât-i ilmiye ile kâbil-i te’lîf-i edyânin birincisi bulundugunu” söylüyor.