Makam ve Riyanın Yergisi

İnsanların helâkine yol açan şey,
hevâya uymaları ve övu¨lme arzularıdır.
Hz. Muhammed [sav]

Bu eser, İhyâu Ulûmi’d-Dîn’de yer alan “Kitâbu¨ Zemmi’l-Câh ve’r-Riyâ” bölu¨mu¨nu¨n tercu¨mesidir. İmam Gazzâlî, makam ve itibar arzusunu insanı içten içe çu¨ru¨ten en tehlikeli ahlâkî hastalıklar arasında göru¨r ve bu arzunun insan tabiatındaki köklerini psikolojik ve metafizik boyutlarıyla ele alır. Kalplere hu¨kmetme isteğinin rubûbiyyet arzusuyla nasıl iç içe geçtiğini ortaya koyar ve bu eğilimin uzun mu¨câhedelerden sonra bile nefisten bu¨tu¨nu¨yle silinmediğini vurgular. Bu noktada insanı kendi niyetiyle yu¨zleşmeye çağırır ve riyâ meselesini bu yu¨zleşmenin en hassas eşiği olarak konumlandırır.

Gazzâlî, bazı durumlarda ibadetin izhar edilmesine ruhsat verildiğini belirtir ve bunun hangi noktada riyâya dönu¨ştu¨ğu¨nu¨ açık ölçu¨lerle gösterir. Kulun her amel öncesinde kalbini tartmasını, içten içe beslenen övu¨lme arzusunu susturmasını öğu¨tler. Makamın neden maldan daha cazip göru¨ldu¨ğu¨nu¨ nefis u¨zerine yaptığı analizlerle açıklar ve insanların övgu¨su¨ne duyulan iştiyak ile yerilmekten kaçınmanın sebeplerini derinlikli biçimde çözu¨mler. Şöhretin ve bilinmenin hangi hâllerde kalbi bulanıklaştırdığını gösteren bu eser, gu¨nu¨mu¨z du¨nyasında yaygınlaşan göru¨nu¨rlu¨k ve itibar arzusuna karşı gu¨çlu¨ bir uyarı niteliğindedir. Göru¨nmez hastalıkları teşhis eder ve kalbin şifası için sahih bir tedavi yolu sunar.