Kop Dağı'ndan Birinci Ordu'ya

Samsun’dan Sivas ilimize bir hat çekelim. Bu çizgiyi, Igdir ilimize uzatalim. Çizgimizi, Hopa ile birlestirirsek, topraklarimizin asagi yukari dörtte birini sinirlamis oluruz. Günümüze kadar buranin edebiyati yazilmamistir. Bu bölgede herhangi bir köye gidiniz. Herhangi bir kisiyi seçiniz. Onu Macirlik hakkinda konusturunuz. Konusmayi kagida dökünüz. Anlatilanlar o kadar çarpici, öylesine dramatiktir ki, insana, Bu bir usta yazar elinden çikmis roman olmali? düsüncesini çagristirir. Özellikle Seferberlik ve Macirlik terimleri, milât gibidir. Macirlikten önce, Biz macir iken, deyimlerinin eklenmedigi olay yoktur.

Birinci Dünya Savasi’nda, hiçbir yerde görülmeyen soykirimlar, göçler, maddî mânevî kayiplar, yikimlar cereyan etmistir. O günlerden bu günlere tam üç nesil gelip geçmistir. Yasayanlar, baslarina gelenleri, oldugu gibi ikinci nesile, ikinci nesil de üçüncü nesile, inanilmaz bir gerçeklikle aktarmistir. Bunun açik anlami sudur:
Arkadan gelenler de ayni acilari, yasayarak büyümüstür!
O bölgenin insani daima gamlidir. Yüzünün yarisi güler, yarisi aglar. Distan anlayamazsiniz. Izdirabin en dehsetlisiyle için için aglar.