İlk Dönem Hadis Tartışmaları

Akil ile naklin sinirlarini tespit meselesi, Islam düsünce tarihinin, güncelligini hiç yitirmeyen bir tartisma konusu olagelmistir. Kitap ve Sünnet'i anlama ve yorumlama, hayata tatbik etme konusunda ilk devirlerden itibaren çok belirgin olmasa da farkli anlayis ve yaklasimlarin bulundugu bilinmektedir. Özellikle Hz. Peygamber'in vefati sonrasinda bu iki esas üzerinde yavas yavas belirmeye baslayan farkli yaklasimlarin tezâhür ettigi anlasiliyor. Kitap ve Sünnet'in anlasilmasi, yorumlanmasi ve uygulanmasi etrafinda sekillenen bu tartismanin sonucunda, lafizci ve te'vilci olmak üzere iki temel yaklasim ortaya çikmistir.
Arastirmanin konu edindigi zaman dilimi, hadis ilmi açisindan önemli telif ve tasnif çalismalarinin yaninda pek çok tartismalarin, görüs ayriliklarinin, firkalarin zuhur ettigi bir döneme rastlamaktadir. Bu tartismalarin, temel hadis kaynaklarinin yazildigi dönemde gerçeklesmesi, bu eserlerin yazildigi fikrî ve siyasî arka plani ortaya koymak açisindan önemlidir. Böylesine önemli bir dönemde yasamis olup birbirine karsit sayilmasa bile farkli disiplinler olarak kabul edilebilecek Ehl-i re’y ve Ehl-i hadîs gibi iki farkli anlayisin temsilcilerinin degisik hadis konulari üzerindeki tartismalari hadis ilmi açisindan önem arz etmektedir. Her iki ekole göre de hadisler vazgeçilemez bir kaynak olmakla birlikte Ehl-i hadîs ve Ehl-i re’y ekollerini birbirinden farkli kilan ana nedenin, naslarin anlasilmasi ve yorumlanmasindaki yöntem farkliligina dayandigi söylenebilir. Bu çalisma da bunun somut bir örnegini teskil etmektedir. Rivâyetlerin nasil anlasilacagi ve degerlendirilecegi, yerinin ne olacagi sorunu bu iki yaklasimi ortaya çikarmistir. Bunlari birbirinin karsiti olarak görmenin isabetli olmayacagini Ibrâhim en-Nehaî'nin, "Rivâyetsiz re’y, re’ysiz de rivâyet müstakim olmaz!" sözü ortaya koymaktadir. Bu ekolleri birbirinin rakibi degil tamamlayicisi olarak görmek daha isabetli görünmektedir.