Avlonyalı Ferid Paşa Bir Ömür Devlet

Arnavut Ferid Pasa (1851-1914) Sultan Abdülhamid’in Konya valisi ve Jön Türk Ihtilalinden önceki son sadrazami. Avlonyali ve Tepedelenli hanedanlarindan bir asilzade, ates seli gibi üzerine gelen bir zamanda imparatorlugun kaderine dokundu. Yanya’dan Girit’e, Bosna’dan Hersek’e, Sofya’dan Diyarbekir’e, Malatya’dan Elaziz’e, Halep’ten Konya’ya, Izmir’den Kahire’ye, Lozan’dan San Remo’ya uzanan bir hayat hikayesi... Arnavut olmasi kariyerinin bazen lehinde bazen aleyhinde isledi. Farkli sadakatler ve kimlikler arasinda savruldu, fakat kendi memleketi imparatorluktan koparken basbakanlik teklif edildigi halde Osmanli kalmayi tercih etti: “Ben bir Osmanli devlet adamiyim, hayatimi kaderimi bu devlete bagladim. Arnavutluk’ta çalismam! Vaktiyle sadrazamligini yaptigim Osmanli Devleti’nin bugün ayrilmis bir cüzü üzerinde vazife alamam!” Osmanli cografyasinin farkli köselerinde hizmet eden bir imparatorluk adami olarak hayat sürdügü halde, unutulmus bir eski devir enkazi olarak yaban ellerde can verdi. Milli tarihler de adini unuttu. Ancak Ferid Pasa’yi tanimadan Arnavutluk davasi, Makedonya meselesi, Osmanli diplomasisi, vilayet idaresi, hâsili Abdülhamid ve Mesrutiyet dönemleri yeterince anlasilamaz. Osmanli tarihinin son sayfalarini bu sefer bir insan hikayesinden okuyun.