Faydalı İşsizlik Hakkı

Endüstriyel büyümenin gölgesini üzerimize düşürdüğü her yerde, u¨cretli bir işle ya da tu¨ketimle iştigal etmediğimiz su¨rece işe yarar insan sayılmayız” diyen Ivan Illich, Faydalı İşsizlik Hakkı’nda; profesyonellerin ve uzmanlar tiranlığının insanın özerkliğini nasıl adım adım elinden aldığını sarsıcı bir u¨slupla gözler önu¨ne seriyor. Illich; Octavio Paz’ın hafızayı gerçeklikten kurtarma çağrısına benzer bir entelektu¨el çabaya girişerek Okulsuz Toplum, Şenlikli Toplum ve Sağlığın Gaspı gibi ku¨lt
eserleriyle ördu¨ğu¨ eleştirel hattı burada daha da derinleştirip, her ihtiyacın bir uzman tarafından “reçete edildiği” ve faydalı olmanın ancak bir maaş çekiyle tescillendiği bir du¨nyada modernleşmiş yoksulluğun sinsi felcini teşhis ediyor.

Ivan Illich kendi evini inşa etme hu¨rriyetinin bu¨rokratik standartlara feda edilmesinden, doğumun ancak bir doktorun varlığıyla “meşru” kılınmasına; yerel mu¨zik gruplarının sesinin hoparlörlerle bastırılmasından, hızın yu¨ru¨me hu¨rriyetini bir “yolcu miline” indirgemesine kadar pek çok örnekle “radikal tekellerin” yaşam enerjimizi nasıl sömu¨rdu¨ğu¨nu¨ ifşa ediyor. “Kötu¨ru¨mleştiren Meslekler Çağı”nın maskesini du¨şu¨ren yazar, bizi piyasanın damgaladığı pasif “mu¨şteriler” olmaktan vazgeçip, u¨retken yurttaşlığın en seçkin örneği olan “faydalı işsizliğin” getirdiği o özerk ve şenlikli hu¨rriyeti yeniden kazanmaya davet ediyor.